Artykuł przygotowany przez lek. med. Izabelę Migalską-Łyczko, pediatrę, eksperta BebiKlub.pl
Najważniejsze składniki odżywcze dziecko otrzymuje wraz z pokarmem mamy (lub mlekiem następnym, jeśli wyłączne karmienie piersią nie jest możliwe), a na etapie rozszerzania diety także z posiłkami uzupełniającymi. Dowiedz się, jakich składników pokarmowych nie może zabraknąć w codziennym menu niemowlęcia oraz dlaczego są tak ważne dla jego organizmu.
Pierwsze lata życia dziecka to okres charakteryzujący się szybkim tempem rozwoju fizycznego i psychoruchowego, a także stopniowym dojrzewaniem poszczególnych układów i narządów w organizmie. Warto wiedzieć, że do 12. miesiąca życia niemowlę potraja swoją wagę urodzeniową, a przyrost długości ciała wynosi około 23-25 cm. Kolejne lata to nieco wolniejszy, ale nadal bardzo intensywny rozwój, w czasie którego dziecko staje się bardzo aktywne ruchowo, ciekawe świata. Aby w tym czasie zapewnić dziecku wystarczającą ilość energii, jego dieta musi zawierać wszystkie niezbędne składniki pokarmowe, m.in. węglowodany, tłuszcze i białka, a także mikro- i makroelementy, których rola jest bardzo istotna. Ich odpowiednia podaż wspiera bowiem prawidłowy rozwój całego organizmu.
Celem, do którego należy dążyć, jest wyłączne karmienie piersią przez 6 pierwszych miesięcy życia niemowlęcia i kontynuować je tak długo, jak będzie to pożądane przez matkę i dziecko. Ze względu na doskonały skład matczynego pokarmu nawet częściowe lub krótsze karmienie piersią również jest korzystne[1],[2]. W sytuacji, kiedy jednak utrzymanie wyłącznego karmienia piersią po 6. miesiącu życia dziecka nie jest możliwe, wraz z lekarzem pediatrą powinno wybrać się dopasowane do potrzeb niemowlęcia mleko następne. Najlepiej takie, które jest inspirowane doskonałością natury – kobiecym pokarmem i zaspokające kluczowe potrzeby żywieniowe dziecka, a więc takie, które zgodnie z przepisami prawa zawiera kompletną kompozycję ważnych składników odżywczych, w tym witamin oraz składników mineralnych.
Częste pytanie: czy dieta mojego dziecka zawiera to, co niezbędne?
Karmiąc dziecko piersią lub mlekiem następnym oraz chcąc jak najlepiej zatroszczyć się o jego rozwój, warto wiedzieć, jakie składniki są najważniejsze dla wsparcia dojrzewania niemowlęcia i jakie są ich właściwości. Przykładowo:
- Wapń jest głównym składnikiem budulcowym układu kostnego i zębów. Bierze udział w przewodnictwie nerwowym, regulacji hormonalnej, kurczliwości mięśni i krzepnięciu krwi. Zmniejszając przepuszczalność błon komórkowych, zapobiega reakcjom alergicznym. Pokrycie zapotrzebowania na wapń w okresie wzrostu zapobiega krzywicy, a także odgrywa istotną rolę w osiągnięciu szczytowej masy kostnej. Aby wapń mógł być wbudowany do tkanki kostnej, konieczna jest obecność witaminy D, która wspiera także układ odpornościowy, ma działanie ochronne w chorobach układu sercowo-naczyniowego, cukrzycy czy zaburzeniach metabolicznych[3],[4].
- Witamina A jest składnikiem białek występujących w siatkówce oka – jest więc niezbędna w procesie widzenia. Warunkuje też prawidłowy stan skóry, włosów, paznokci i błon śluzowych. Współdziałając z hormonem wzrostu, ma udział w procesie wzrastania[5],[6].
- Witamina E to przeciwutleniacz – zapobiega uszkodzeniom błon komórkowych. Chroni przed ryzykiem rozwoju zmian miażdżycowych i choroby wieńcowej. Ma działanie regulujące komórki układu odpornościowego[7],[8].
- Witamina C także jest antyoksydantem. Działa łagodząco i skraca czas trwania infekcji układu oddechowego. Wpływa na wchłanianie żelaza i wapnia[9].
- Żelazo odgrywa zasadniczą rolę w procesie tworzenia krwinek czerwonych i jest niezbędnym składnikiem transportu tlenu. Ma wpływ na funkcje układu odpornościowego, a jego niedobór zwiększa ryzyko zakażeń. Bierze udział w procesach mielinizacji (pokrywania się połączeń nerwowych specjalną osłonką o funkcji izolującej) w ośrodkowym układzie nerwowym, co ma znaczenie dla prawidłowego rozwoju mowy, funkcji poznawczych i rozwoju emocjonalnego dziecka[10].
- Jod wchodzi w skład hormonów tarczycy oraz warunkuje ich syntezę. Hormony te odgrywają bardzo ważną rolę w procesie prawidłowego wzrostu i dojrzewania kości. Od odpowiedniego ich poziomu zależy prawidłowy rozwój oraz funkcjonowanie mózgu i układu nerwowego, a także serca, nerek i mięśni. Niedobory tego pierwiastka mogą obniżać odporność[11],[12].
- Kwasy omega 3, do których należy kwas alfa-linolenowy ALA i kwas DHA, nie mogą być syntetyzowane w organizmie i ich jedynym źródłem jest dieta, w tym m.in. mleko następne. Działanie tych kwasów jest wielokierunkowe – wpływają na dojrzewanie układu nerwowego, funkcji poznawczych, metabolizm mięśni i gęstość mineralną kości. Mają znaczenie w profilaktyce cukrzycy czy otyłości[13].
- Tiamina – witamina B1 odgrywa kluczową rolę w pracy układu nerwowego. Jest także niezbędna w procesach metabolicznych aminokwasów i węglowodanów[14].
- Ryboflawina bierze udział w procesach metabolicznych. Jej niedobór wpływa na pogorszenie stanu skóry, błon śluzowych, a także dysfunkcje układu nerwowego[15].
- Kwas pantotenowy uczestniczy w przemianach energetycznych, syntezie cholesterolu, hormonów sterydowych oraz neuroprzekaźników[16].
- Magnez ma udział w biosyntezie białka i kwasów nukleinowych. Pełni funkcję w przewodnictwie nerwowo-mięśniowym, kurczliwości mięśni, procesach termoregulacji, pracy serca czy gospodarce mineralnej w kościach[17].
- Cynk to składnik przemian białek, tłuszczów i węglowodanów. Wpływa na rozwój fizyczny, w tym prawidłowy wzrost, dojrzewanie płciowe, prawidłową odpowiedź immunologiczną – zmniejsza ryzyko infekcji. Uczestniczy też w procesach zapamiętywania i uczenia się[18].
Dieta dziecka – staranny wybór rodzica
Odpowiednio skomponowany jadłospis powinien zapewnić niemowlęciu wystarczającą ilość substancji energetycznych, pierwiastków śladowych oraz witamin niezbędnych do prawidłowego wzrastania i rozwoju. Nieodpowiednia ilość składników pokarmowych może niekorzystnie wpłynąć na przebieg procesów fizjologicznych, zwiększając ryzyko pojawienia się niektórych chorób[19]. To rodzic decyduje o diecie dziecka i powinien dołożyć wszelkich starań, aby była ona kompletna oraz optymalna. Harmonijny rozwój fizyczny i psychoruchowy niemowlęcia daje rodzicom pewność, że podają mu to, co najlepsze.
Ważne informacje: Karmienie piersią jest najwłaściwszym i najtańszym sposobem żywienia niemowląt oraz jest rekomendowane dla małych dzieci wraz z urozmaiconą dietą. Mleko matki zawiera składniki odżywcze niezbędne do prawidłowego rozwoju dziecka oraz chroni je przed chorobami i infekcjami. Karmienie piersią daje najlepsze efekty, gdy matka prawidłowo odżywia się w ciąży i w czasie laktacji oraz gdy nie ma miejsca nieuzasadnione dokarmianie dziecka. Przed podjęciem decyzji o zmianie sposobu karmienia matka powinna zasięgnąć porady lekarza.
[1] Zasady żywienia zdrowych niemowląt. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia dzieci, 2021.
[2] Szajewska H., Horvath A., Żywienie i leczenie żywieniowe dzieci i młodzieży, Medycyna Praktyczna, Kraków, 2017.
[3] Dobrzańska A., Obrycki Ł., Socha P., Suplementacja diety. Wytyczne postępowania u dzieci, kobiet ciężarnych i karmiących piersią, Media Press, Warszawa, 2015.
[4] Jarosz M., Rychlik E., Stoś K., Charzewska J., Normy żywienia dla populacji Polski i ich zastosowanie, NIZP – PZH, Warszawa, 2020.
[5] Dobrzańska A., Obrycki Ł., Socha P., Suplementacja diety. Wytyczne postępowania u dzieci, kobiet ciężarnych i karmiących piersią, Media Press, Warszawa, 2015.
[6] Jarosz M., Rychlik E., Stoś K., Charzewska J., Normy żywienia dla populacji Polski i ich zastosowanie, NIZP – PZH, Warszawa, 2020.
[7] Dobrzańska A., Obrycki Ł., Socha P., Suplementacja diety. Wytyczne postępowania u dzieci, kobiet ciężarnych i karmiących piersią, Media Press, Warszawa, 2015.
[8] Jarosz M., Rychlik E., Stoś K., Charzewska J., Normy żywienia dla populacji Polski i ich zastosowanie, NIZP – PZH, Warszawa, 2020.
[9] Tamże.
[10] Dobrzańska A., Obrycki Ł., Socha P., Suplementacja diety. Wytyczne postępowania u dzieci, kobiet ciężarnych i karmiących piersią, Media Press, Warszawa, 2015.
[11] Jarosz M., Rychlik E., Stoś K., Charzewska J., Normy żywienia dla populacji Polski i ich zastosowanie, NIZP – PZH, Warszawa, 2020.
[12] Dobrzańska A., Obrycki Ł., Socha P., Suplementacja diety. Wytyczne postępowania u dzieci, kobiet ciężarnych i karmiących piersią, Media Press, Warszawa, 2015.
[13] Jarosz M., Rychlik E., Stoś K., Charzewska J., Normy żywienia dla populacji Polski i ich zastosowanie, NIZP – PZH, Warszawa, 2020.
[14] Tamże.
[15] Tamże.
[16] Tamże.
[17] Tamże.
[18] Tamże.
[19] Szajewska H., Horvath A., Żywienie i leczenie żywieniowe dzieci i młodzieży, Medycyna Praktyczna, Kraków, 2017.
