Alergia to problem dotykający niemal 30% dzieci na całym świecie. Wywołują ją różne czynniki – żywność, pyłki roślin, zarodniki grzybów, roztocza kurzu domowego, sierść i pióra zwierząt domowych, czynniki chemiczne jak barwniki i konserwanty spożywcze oraz wiele innych. Współczesna medycyna nie dysponuje wiedzą na temat przyczynowego leczenia alergii. Alergii nie da się wyleczyć, dlatego należy przedsięwziąć wszelkie środki i metody profilaktyczne zmniejszające i/lub znoszące narażenie dziecka z atopią na działanie alergenów wywołujących ciężkie reakcje alergiczne.
Rozpoznanie alergenów i próba ich eliminacji
Aby skutecznie przeciwdziałać alergii należy przede wszystkim prawidłowo rozpoznać i precyzyjnie określić czynniki alergizujące, a następnie dążyć do eliminacji tych alergenów ze środowiska dziecka.
Istotne znaczenie w tym procesie ma sposób żywienia noworodków i małych dzieci. Dzieci rodziców dotkniętych atopią powinny być karmione piersią co najmniej przez 6 miesięcy. Matkom karmiącym zaleca się ograniczenie spożywania najczęstszych alergenów pokarmowych jak białko mleka krowiego, jaja, ryby, orzechy, kakao i czekolada, owoce cytrusowe. Jeżeli dziecko musi być karmione sztucznie, należy podawać wyłącznie niskoalergenowe mieszanki modyfikowane lub hydrolizaty białkowe.
Rozszerzanie diety niemowlęcia rodzinnie obciążonego alergią wprowadzamy z opóźnieniem zależnym od stanu i potrzeb dziecka i po konsultacji z lekarzem, zawsze po 6 miesiącu życia.
Nowo wprowadzane pokarmy powinny być jednoskładnikowe i wzbogacane w odstępach kilkudniowych. Takie postępowanie umożliwi obserwowanie reakcji dziecka na poszczególne składniki pokarmowe i, w przypadku niepożądanych reakcji alergicznych, umożliwia eliminację alergenu z diety dziecka. Eliminacja czynnika alergizującego skutkować będzie ustąpieniem objawów klinicznych alergii. W ten sposób ustala się zdrową niealergizująca dietę dziecka.
Profilaktyka jest podstawową metodą przeciwdziałania wystąpieniu reakcji alergicznej
Opieka nad dziećmi ze stwierdzoną i zdiagnozowaną alergią wziewną na pyłki roślin wymaga od rodziców znajomości cyklu życia roślin uczulających dziecko. Odpowiednio wcześnie zastosowane działania profilaktyczne są podstawową metodą przeciwdziałania i zabezpieczają dziecko przed wystąpieniem reakcji alergicznej. Całkowita eliminacja alergenów wziewnych ze środowiska dziecka często jest niemożliwa, ale zmniejszenie ich stężenia zmniejsza zagrożenie wystąpienia objawów klinicznych alergii.
Komunikaty dla alergików nadawane w prasie i telewizji o stężeniach pyłków poszczególnych roślin w danych regionach kraju są bardzo ważne dla planowania zmiany strefy klimatycznej w okresach pylenia. Wyjazd z dzieckiem poza strefę pylenia uczulającej rośliny często jest niemożliwy. Należy jednak zredukować do minimum ekspozycję dziecka na działanie pyłków poprzez ograniczenie wychodzenia na spacery w suche słoneczne i wietrzne dni, gdy stężenie pyłków roślin w powietrzu zdecydowanie wzrasta.
Należy pamiętać o przestrzeganiu zasad higieny
Konieczne jest częste i dokładne mycie twarzy, rąk, płukanie nosa i jamy ustnej oraz spojówek oczu wodą lub solą fizjologiczną w celu zmniejszenia dostępu alergenów do śluzówek dróg oddechowych i oczu. Po powrocie ze spaceru należy pamiętać o zmianie okrycia zewnętrznego, na którym znajdować się mogą pyłki roślin i myciu włosów.
W czasie jazdy samochodem nie należy otwierać okien.
Wietrzenie pomieszczeń mieszkalnych wykonywać należy tylko w porach, gdy stężenie pyłków roślin jest niskie: wcześnie rano lub wieczorem, w powietrzu jest wówczas większa zawartość pary wodnej, co ogranicza lotność pyłków. W ciągu dnia, okna powinny być szczelnie zamknięte, a pomieszczenia mieszkalne dokładnie odkurzane przy użyciu odkurzaczy z odpowiednimi filtrami, bądź wodnymi.
Jak postępować gdy w domu są ukochane zwierzaki i pluszaki…
Pewnym zagrożeniem są futerkowe zwierzęta domowe nawet jeżeli u dziecka nie stwierdza się alergii na ich sierść. Biegając po dworze zbierają magazyny pyłków, które w czasie zabawy z dzieckiem lub otrzepując się, rozsiewają w domu ogromnym strumieniem. Wskazane jest więc ograniczenie kontaktów dziecka alergicznego ze zwierzętami. Nie oznacza to konieczności pozbycia się ukochanego psa czy kota, ale wskazane są częste kąpiele i odkurzanie „futrzaków’’. Dla niektórych dzieci sierść zwierząt stanowi bardzo silny alergen, kontakt ze zwierzętami powoduje u nich nasilone reakcje alergiczne. W takich przypadkach niestety posiadanie zwierząt domowych jest niemożliwe, gdyż skutkuje przewlekłym występowaniem choroby i zagraża zdrowiu dziecka.
Zwierzęta futerkowe i zabawki pluszowe są także magazynem kurzu domowego i silnie alergizujących roztoczy. W pokoju małego alergika nie powinno być tapicerowanych mebli, zasłon, dywanów, pluszowych zabawek, wełnianych kocyków, poduszek i innych przedmiotów na których mógłby magazynować się kurz. Bytowaniu roztoczy sprzyja suche i nadmiernie ogrzane powietrze, pokój dziecka musi być często wietrzony, a temperatura utrzymywana w granicach 20 st C.
Bardzo ważną sprawa jest dążenie do utrzymania wręcz idealnej czystości w pomieszczeniach, w których przebywa dziecko. Konieczne jest codzienne odkurzanie najlepiej odkurzaczem wodnym lub z odpowiednimi filtrami w celu ograniczenia „zakurzania” przez dysze wylotową. Podłogi, parapety i wszystkie możliwe meble, a przede wszystkim łóżeczko dziecka, należy codziennie zmywać na mokro. Bieliznę pościelową z łóżeczka dziecka należy zmieniać często, co najmniej co tydzień i prać w wysokich temperaturach (niskie temperatury nie niszczą roztoczy).
Konsekwentne i rozważne działania rodziców znacznie obniżają nasilenie objawów alergii, ale nie należy zapominać o stałych kontrolach w specjalistycznej poradni alergologicznej i systematycznej farmakoterapii profilaktycznej.
Lek. med. Jolanta Baszczeska
